History

In Glogpedia

by VSOAVLJPG
Last updated 9 years ago

Discipline:
Social Studies
Subject:
History

Toggle fullscreen Print glog
History

1. Antzinako Erregimenak JarraitzeaXVIII. mendean, aurreko mendeetako gizarte- eta ekonomia- egitura bera zegoen. Baina aldaketa sakonak gertatzen ari ziren; hain zuzen ere, aldaketa horien ondorioz, sistema hori amaitu egin zen. Nekazaritza eta merkataritza gero eta garrantzitsuagoa zen. Politikan monarkia absolutua zegoen. Boterea dena monarkarena zen eta administrazio-sistema zentralizatuta zegoen, hori dela eta despotismo iustratua sortu zen.Estamentuzko gizartea hiru estamentutan banatzen zen: noblezia, kleroa eta herri xehea. Immobilismo bertikala zegoen, hori esan nahi du herri xeheak ezin ziren mailaz igo. Nobleak eta kleroak zergak kobratzen zituzten, bere lurraldeen gaineko jaun eskubideak izan ahal zuten-Gizarte motak: Noblezia: Goi-noblezia: Jabetza asko zituzten landan eta diru asko jasotzen zuten. Luxusko bizimodua zuten.Behe-noblezia: Ekonomia-egoera kaskarragoa zen, burgues dirudunuekin eskondu nahi zuten.Kleroa: Goi-kleroa: Goi-kleroko semeak nobleak osatzen zuten. Eliza-jaurerri gehienen jabe zen.Behe-kleroa: Herri xeheko pertsonaz osatuta dago. Batzuak miserian daude, nekazariak bezala.Herri xehea edo hirugarren estatua: Nekazariak eta burguesia osatzen du:Nekazariak: Frantziako edo Espainako biztanleen %85 ingurua nekazariak ziren. Oso nekazari gutxi ziren bere lurren jabe, %10 baino ez.Burguesia: Gero eta garrantzitzuagoa zen. Hirien eta nekazaritzarengatik garapenarengatik esker, aberastasu egin ziren.2. Batez ere landatarra den munduaAntzinako Erregimeneko ekonomiren ezaugarri nagusiak hauek ziren: batetik, lehen sektoreko jarduerak ziren nagusi, bereziki nekazaritza eta abeltzaintza; bestetik, merkataritza eta industria apurka-apurka haziz zihoazen, etengabe. XVIII. mendean biztanle gehienak nekazaritzan jarduten zuten. Iraupeneko ekoizpena zen.Lur gehienak pribilegiatuen jabetzakoak ziren batez ere XVIII. mendearen amaieran, haien jaurerriek lur laboragarrien % 40 inguru hartzen zuten. Bi mota zeuden: Nobleentzako eta kleroentzako.Nobleentzako: Nobleziaren lurrak ez ziren inoiz banatzen maiorazkoengatik. Lege horren arabera, ondare osoa jaunaren seme zaharrenari utzi behar zitzaion oinordetzan. Horrenbestez gero eta handiago ziren, bai eta kudeatzeko gero eta zailagoak ere.Kleroentzako: Halaber, kleroaren zati bat, esku mortuak ezin ziren saldu, monarkaren babespean zeudelako. Gainera, sarritan, ez zituzten ustiatzen ere.Aintzinako Erregimeneko industria monarkek bultzatu zuten. Merkatzaritzak hazi ziren egiten Indiarekin, Inglaterrarekin, Asiarekin,... kanpo merkataritzaren bidez.

GLOSARIOA:Zentralizazioa: Gobernu- eta administrazio-eredua. Eredu horretan, erakunde edo pertsona bakar batek hartzen ditu erabakiak, autoritatea besteen esku utzi gabe.Jaun-erregimena: Sistema horretan, nekazariek jaurerriak, nobleen eta kleroaren lurrak, lantzen zituzten, errenta bat ordaintzearen truke. Bestetik, jaun bakoitzak bere jaurerriaren gaineko eskumenak zituen.Gremioa: Eskulangileen lanbide-elkarteak ziren. Manufakturen ekoizpena kontrolatzen zuten, eta baldintza jakin batzuk zehazten zituzten, lanbidean jardun ahal izateko zein produktuak egiteko.

5. XVIII. mendearen amaiera: liberalimoa eta Antzinako Erregimenaren hondamena.Liberalismo iraultzailea: burgesiak, ohartu zenean monarka absolutuek ez zutela politika-, ekonomia- eta gizarte-sisteman aldaketa sakonik egingo, horregatik boterea eskuratzeko abiatutako prozesuari iraultza burgesak esaten zaio. Adibide adierazgarriena: Frantziako Iraultza (1789. urtean) da.Liberalismoa iraultzailea hiru politika idealogia aierrazgarriak dute. Lehengoa, Montesquieuk esan zuen botere banatu behar zen eta botere legislatiboa, legegilea eta judiziala pertsona edo instituzio baten esku ezin da egon. Bigarrena, Rousseauk azaldu zuen boterea nazioarena da (subirotasun nazionala) eta herritarrek itun batekin (konstituzioa) monarka nazioaren ordezkaria egiten dute. Azkenik, Voltaire esan zuen erlijio eta Estatua banatuta egon behar ziren (Estatu Laikoa).

Estamentuzko Gizartea: Antzinako Erregimenaren gizarte antolaketako modu bereizgarri bat zen. Hiru ordenetan banatzen zen gizartea: Noblezia, kleroa eta herri xehea.Bi printzipio zeuden: Inmobilismo bertikala (herri xehea ezin zuen mailaz igo) eta pribilegioak egotea.

Industria

Merkataritza

Nekazaritza

3. Gobernua, XVIII. Mendearen Hasieran: Europan absolutismoak jarraitzea: Monarkak botere legegilea, betearazlea, judiziala, militarra eta abar zituen.Absolutismoa, Frantzian sortu zen XVII. mendean, Luis XIV.aren erregealdian. Zenbait pentsalariren ideietan oinarretzen zen; besteak beste, Bossueten ideietan. Pentsalari horiek monarkiaren jainkozko jatorria defendatzen zuten: monarka lege eta erakunde guztien gainetik zegoen. Ekonomian, merkantilismoa zen absolutismoaren oinarria. Ekonomia-sistema hori Jean Colbertek garatu zuen, Luis XIV.aren ekonomia-ministroak. Hiru idei hauek zeuden:• Zenbat eta urre eta zilar gehiago izan, orduan eta abertsagoa izango da Estatua.• Metal horiek eskuratzeko, kanpo merkataritza garatu behar da. Eta ekonomia-protekzionismoa martxan jarri behar da. • Estatuak ekonomiaren beste alderdi batzuetan esku hartu behar du.4. Ilustrazioa, pentsamolde-aldaketa:Europan XVIII. mendean garaturiko mugimendu intelektuala izan zen Ilustrazioa. Pentsalari ilustratuen oinarria hiru printzipio hauek ziren:• Haien ustez, gizartea arrazoimena aplikatuz azter zitekeen. Arrazoimena aplikatzeak gizadiaren aurrerapen etengabea eragingo zuen.• Gizakia zen pentsalari ilustratuen teorien ardatz nagusia. Pertsonek eskubide naturalak dituztela defendatzen zuten; esaterako askatasuna edo jabetza. Botereak ezin zituen eskubide horiek deuzestatu.• Tolerantziak: giza bizikidetzaren oinarria izan behar zuela esaten zuten.Despotismo ilustratua:XVIII. mendeko monarkek ere ilustratuen ideien eragina izan zuten. Monarkia absolutuak ideia ilustratuak aplikatzean sorturiko politika sistemari despotismo edo absolutismo ilustratu esaten zaio. Monarkek gizarteak aurrera egitea nahi zuten, baina monarkiak prozesu horren gidari izanda, gizartea kontuan hartu gabe.Ilustrazioak eraginda, XVIII. mendeko monarkek biztanleen bizimodua hobetzeko erreformak egin zituzten beren erresumetan.Despotismo ilustratua fisiokraziaz baliatu zen; hau da, Quesnayk adieraziriko teoria ekonomikoaz. Fisiokraten ustez, ekonomia jakin baten aberastasun-iturria nekazaritza zen, industrian nekazaritza produktuak eraldatu baino egiten ez zutelako, eta merkataritzan, berriz, produktu horiek trukatu.

6. eta 7. Espaniak eta Euskal lurraldeak XVII. mendean.1700. urtean Karlos II.a ondorengotza gabe hil zen eta Espainako tronua libre utzi zuen. Hau Ondorengotza Gerra piztu zuen. Frantzia, Inglaterraren, Austriaren eta Herbehereen aurka Filipe Anjoukoa edo Karlos artxidukeak jartzeko Espainako tronuan.Gerra 1714. urtean amaitu zuen eta Utrechteko Ituna sinatu zen, itun honek esaten zuen Filipe V. Espainako erregea zen eta Inglaterra Gibraltarrekin eta Menorcarekin geratzen da.Planta Berriko Dekretua Filipe V Ondorengotz Gerra amaitu ondoren hatutako neurriak probintzia batzuetako lege bereziak amaitzeko.Karlos III. despotismo ilustradoren adibiderik adierazgarrien da.Bere ministro ilustratuak hauek ziren: Campomanes, Jovellanos eta Floridablanca. Espainian fisiokrazia jartzen saitu zuten, hezkuntza erreformari ekin zioten, Sociedades Económicas del Pais izeneko elkartea sortu zuten ilustrazioa bultzatzeko,....Caracasco Errege Konpainia Gipuzkoarra elkartea sortu zen Bilbotarren nagusitasunari aurre egiteko.Euskalerriaren Adiskideen Elkartea Xabier Maria Munibe Peñafloridako kondea izan zen eta elkarte hau sortu zuen ilustrazio bultzatzeko Euskal Herrian..Bergarako Errege Mintegia euskal lurraldeetako goi-hezkutzako lehen ikastetxea zen.


Comments

    There are no comments for this Glog.